Op 12 november 2026 klinkt in het Amsterdamse Muziekgebouw aan ’t IJ voor het eerst De opstijging, een nieuw koorwerk van Elmer Schönberger. Het staat in Polderklanken, het programma waarin Cappella Amsterdam en chef-dirigent Daniel Reuss vijf Nederlandse componisten naast elkaar zetten: Rudolf Escher, Ton de Leeuw, Elmer Schönberger, Mathilde Wantenaar en Georgi Sztojanov. Tussen het geboortejaar van de oudste (1912) en de jongste (1993) ligt ruim tachtig jaar. Dat maakt het programma een doorsnede van Nederlandse koormuziek vanaf het midden van de twintigste eeuw tot nu, en een goede aanleiding om te kijken hoe dat landschap in elkaar zit.
Waar de Nederlandse koortraditie begint
Wie de geschiedenis van Nederlandse koormuziek wil volgen, voert terug naar Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621), organist van de Oude Kerk in Amsterdam. Hij zette alle 150 psalmen op muziek, in het Frans, op de berijmde teksten van het Geneefse psalter. Cappella Amsterdam werd in 1970 opgericht om juist die vocale polyfonie te zingen. In de vroege twintigste eeuw zochten componisten als Alphons Diepenbrock en Willem Pijper naar een eigen Nederlandse muzikale taal. Pijper werd daarbij vooral belangrijk als docent: een van zijn compositieleerlingen was Rudolf Escher, de oudste componist in Polderklanken.
Cappella Amsterdam in 1987 in de Waalse Kerk
Rudolf Escher en de Franse poëzie
Rudolf Escher (1912-1980) schreef muziek waarin de invloed van het Franse impressionisme en die van de Tweede Weense School (Schönberg, Berg en Webern) samenkomen. Een groot deel van zijn vroege werk ging verloren toen zijn huis bij het bombardement op Rotterdam in mei 1940 afbrandde. In Ciel, air et vents zet Escher een sonnet van de zestiende-eeuwse Franse dichter Pierre de Ronsard op muziek. De dichter roept daarin de hemel, de lucht, de winden, de bergen en de bossen aan om zijn afscheid over te brengen aan zijn geliefde. Escher geeft die opsomming van landschapselementen een gelaagde koorzetting, waarin de stemmen elkaar telkens opvolgen en overlappen.
Ton de Leeuw: Oosterse invloeden in Westerse koormuziek
Ton de Leeuw (1926-1996) studeerde bij Olivier Messiaen in Parijs en bij de etnomusicoloog Jaap Kunst, specialist in Indonesische muziek. Reizen naar India, Japan en Indonesië hadden grote invloed op zijn werk. Van 1959 tot 1986 doceerde hij Compositie aan het Conservatorium van Amsterdam, waar hij een hele generatie Nederlandse componisten opleidde. Zijn boek Muziek van de twintigste eeuw (1964) geldt nog steeds als standaardwerk.
In zijn late koorwerken werkte De Leeuw met wat hij zelf ‘extended modality’ noemde: harmonieën gebouwd op toonladders buiten het gangbare majeur en mineur, waardoor de muziek niet steeds naar een oplossing toe werkt maar op één klankveld kan blijven rusten. À cette heure du jour (1992) is daar een voorbeeld van. Het werk gaat over een Sumerische man die zijn liefde voor een godin wil bezegelen met een extatisch offer.
Elmer Schönberger: componist met een schrijversoor
Elmer Schönberger (*1950) is in Nederland minstens zo bekend als schrijver. Hij studeerde musicologie, piano en compositie, schreef jarenlang over muziek in Vrij Nederland en de Volkskrant en publiceerde essaybundels als De wellustige tandarts & andere componisten (1985). Samen met Louis Andriessen, de Nederlandse componist met de grootste internationale invloed van de afgelopen halve eeuw, schreef hij Het apollinisch uurwerk, een boek over Stravinsky. Het schrijven heeft lange tijd voorrang gehad op het componeren; de laatste jaren componeert Schönberger meer dan voorheen. Dat hij een scherp oor voor tekst en context heeft, volgt uit die achtergrond. De opstijging is in Polderklanken voor het eerst te horen.
Portretfoto Elmer Schönberger. Fotograaf Ilja Keizer
Mathilde Wantenaar: Juan de la Cruz voor koor en cello
Mathilde Wantenaar (*1993) vertegenwoordigt de jongste generatie Nederlandse componisten. Haar La Noche Oscura del Alma ging in première tijdens de tiende Amsterdam Cello Biennale, uitgevoerd door Cappella Amsterdam, onder leiding van Daniel Reuss, met cellisten Johannes Moser, Pieter Wispelwey en Kristina Blaumane. Wantenaar liet zich inspireren door Sonnengesang van de Russische componist Sofia Gubaidulina, een werk op een tekst van Franciscus van Assisi. Zelf koos ze een gedicht van de Spaanse mysticus Juan de la Cruz uit de zestiende eeuw. Daarin verlaat de ziel ’s nachts ongezien het huis om de geliefde te ontmoeten; de duisternis die eerst bedreigend is, wordt in de loop van het gedicht juist de gids. In Polderklanken klinkt het werk opnieuw, met celliste Lidy Blijdorp.
Lees meer over dit werk in ons eerdere artikel over La Noche Oscura del Alma.
Mathilde Wantenaar
Georgi Sztojanov: In Lumine Tuo
Georgi Sztojanov (*1985) werd geboren in het Bulgaarse Dobritsj, groeide op in Hongarije, en woont en werkt in Nederland. Hij behaalde masters in compositie aan de Liszt Academie in Boedapest en aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Sztojanov is ook tenor: hij zingt in het Groot Omroepkoor, waar hij tevens werkt als vocal coach. Die praktijkervaring met koorstemmen hoor je terug in de manier waarop hij composities voor koor schrijft.
In lumine tuo schreef hij ter nagedachtenis aan Geert Berghs (1953-2025). Berghs was tot 2023 zangdocent bij de opleiding koordirectie van het Conservatorium van Amsterdam. Hij was opgeleid als arts, zong onder meer in het Amsterdam Baroque Choir van Ton Koopman en deed aan de KU Leuven onderzoek naar de ouder wordende zangstem. De titel is ontleend aan Psalm 36: ‘in lumine tuo videbimus lumen’: in uw licht zien wij het licht.
Wat deze vijf componisten verbindt
Stilistisch lopen de vijf componisten van Polderklanken ver uiteen. Wat hen verbindt, is een lijn van docenten en leerlingen. Willem Pijper leidde Rudolf Escher op tot componist. Robert Heppener gaf Elmer Schönberger privéles in compositie. Ton de Leeuw onderwees van 1959 tot 1986 een hele generatie componisten aan het Conservatorium van Amsterdam. Aan datzelfde conservatorium leidde zangdocent Geert Berghs tot 2023 koordirigenten op. Daarnaast richtte hij Meesters&Gezellen op, een ontwikkelingsprogramma waarin jonge zangers samen met ervaren professionals een koor vormen. In dat koor werd het werk van Georgi Sztojanov herhaaldelijk gezongen, onder meer in edities onder leiding van Daniel Reuss. In lumine tuo, Sztojanovs in memoriam voor Berghs, staat ook op het programma van de editie van 2027. Zo is het Nederlandse koormuzieklandschap gegroeid: via docenten en leerlingen, en via de koren en dirigenten die de muziek uitvoeren.
Cappella Amsterdam speelt in dat landschap al decennialang een rol. Onder Daniel Reuss zong het koor werk van Ton de Leeuw, Peter Schat, Klaas de Vries en Robert Heppener, en voerde het nieuwe stukken van Nederlandse componisten in première, van Wantenaar tot nu Schönberger.
Veelgestelde vragen
Wie zijn bekende Nederlandse koorcomponisten?
Tot de belangrijkste namen behoren Jan Pieterszoon Sweelinck, Alphons Diepenbrock, Rudolf Escher, Ton de Leeuw en Robert Heppener. Van de huidige generatie schrijven onder anderen Elmer Schönberger, Mathilde Wantenaar en Georgi Sztojanov voor koor.
Wat is Polderklanken?
Polderklanken is een concertprogramma van Cappella Amsterdam onder leiding van Daniel Reuss, met koorwerken van vijf ‘Hollandse meesters’ en de wereldpremière van De opstijging van Elmer Schönberger.
Waar is Polderklanken te horen?
In november 2026 in Amsterdam (Muziekgebouw aan ’t IJ), Den Haag (Amare), Nijmegen (De Vereeniging) en Leiden (Stadsgehoorzaal).
Polderklanken Live
Hoor De opstijging van Elmer Schönberger in wereldpremière, naast werk van Escher, De Leeuw, Wantenaar en Sztojanov. Cappella Amsterdam en Daniel Reuss voeren Polderklanken uit op 12 november in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam (inleiding om 19.15 uur), 13 november in Amare in Den Haag, 14 november in De Vereeniging in Nijmegen en 18 november in de Stadsgehoorzaal in Leiden.
Bekijk de agenda en bestel kaarten.
Luister alvast
Benieuwd hoe Cappella Amsterdam klinkt? Beluister onze opnames op Spotify en bekijk concertregistraties op YouTube.
Ontvang elke maand achtergrondverhalen, componistenportretten en concertnieuws in je mailbox. Schrijf je in voor de nieuwsbrief.
