Schrijver, componist, musicoloog: het is de kortste samenvatting die Elmer Schönberger (Utrecht, 1950) van zichzelf pleegt te geven, al wisselt de volgorde geregeld. Schönberger is een van de meest veelzijdige figuren in het Nederlandse muzieklandschap: hij schreef decennialang gezaghebbende muziekkritiek, publiceerde romans en toneelstukken, en componeerde werk dat zich net zo goed op het concertpodium als in het theater thuis voelt. Hij schreef voor Cappella Amsterdam het nieuwe koorwerk De opstijging, dat op 12 november 2026 zijn wereldpremière beleeft tijdens concertreeks Polderklanken.
Van recensent tot componist
Schönberger studeerde piano aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en musicologie aan de Universiteit Utrecht. Als student schreef hij zijn eerste recensies voor het Utrechts Nieuwsblad, en op aanraden van zijn theoriedocent Herman Strategier componeerde hij in 1971 zijn eerste “officiële” werk, Chasse à l’enfant, voor een internationaal korenfestival. Schönberger kreeg later privélessen compositie van Rudolf Escher, een andere Nederlandse componist die tijdens Polderklanken te horen is.
Criticus met een eigen stem
Tussen 1982 en 2004 schreef Schönberger voor Vrij Nederland de veelgeprezen rubriek Het Gebroken Oor, een essayistisch “dagboek van een luisteraar” waarin hij de moderne muziek- en luisterpraktijk onder de loep nam. In 1990 ontving hij voor zijn muziekkritiek de Pierre Bayle-prijs. Samen met componist Louis Andriessen schreef hij Het apollinisch uurwerk, een standaardwerk over Igor Stravinsky dat in het Engels, Russisch en Italiaans is vertaald. Als artistiek adviseur van het Schönberg Ensemble en programmeur van het Holland Festival introduceerde hij bovendien componisten als Sofia Goebaidoelina in Nederland.
Een componist tussen speelsheid en ernst
Als componist manifesteerde Schönberger zich aanvankelijk vooral in het theater, met werk als het muziektheater Verhuisbericht (1983). Vanaf het einde van de jaren negentig verschoof zijn zwaartepunt naar het concertpodium. Tot zijn persoonlijkste werken rekent hij de koorstukken A questo punto en De opstijging (zijn meest recente werk), het muziektheater La fuga del tempo, de Giacometti-cyclus Achttien dagen en het pianoconcert Ghosting Pantaleon. Kenmerkend voor zijn muziek is een combinatie van speelsheid, ironie en intellectuele scherpte, gecombineerd met een scherp oor voor tekst en context: de eigenschappen die je ook terugvindt in zijn schrijverschap.
Ook romancier en toneelschrijver
Naast muziek schrijft Schönberger fictie. In 1999 debuteerde hij als toneelschrijver met Kwartetten, gespeeld door vier acteurs en een strijkkwartet. In 2003 volgde zijn romandebuut Vic, met name. In 2022 verscheen zijn eerste biografie, Inspiratie wantrouw ik ten zeerste, over leven en werk van componist Otto Ketting.
Momenteel werkt hij aan een nieuw boek, werktitel Terugluisteren, over wat er overblijft van een leven lang professioneel luisteren. “Ik noem mijzelf in de eerste plaats een beroepsluisteraar,” zegt Schönberger. “Ik ben al meer dan dertig jaar structureel over muziek aan het schrijven. Ik vraag mij af: wat doet dat nou precies en wat blijft daarvan over? Dat zijn allemaal dingen waar ik in mijn nieuwe boek over ga schrijven.”
Tot slot
Van muziekcriticus met een eigen rubriek in Vrij Nederland tot componist van een nieuw, verhalend koorwerk: Elmer Schönberger blijft zichzelf steeds opnieuw uitvinden, zonder ooit ver van de tekst, de stem en het luisteren vandaan te raken. Met De opstijging voegt hij een uitgesproken persoonlijk werk toe aan het Nederlandse koorrepertoire, dat zijn wereldpremière beleeft tijdens Polderklanken bij Cappella Amsterdam.
Benieuwd naar zijn muziek? Bekijk de speeldata van Polderklanken en bestel je kaarten. Blijf ook op de hoogte van nieuwe programma’s en portretten van componisten zoals Elmer Schönberger. Schrijf je in voor de nieuwsbrief
