Calefax begon als schoolorkest op een Amsterdams gymnasium en groeide uit tot een wereldwijd gerenommeerd ensemble en de uitvinders van het rietkwintet.
Van brutale vraag tot oprichting
Het was november 1985. Op het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam repeteerde een schoolorkest voor een opera van componist Willem van Manen. Vier blazers uit dat orkest hadden een brutale vraag: of de componist speciaal voor hen een stuk wilde schrijven. Tot hun eigen verbazing zei hij ja, en voegde er ook nog zelf een klarinet aan toe. Zo begon Calefax.
Wat die scholieren niet wisten, is dat ze bezig waren een geheel nieuw muziekgenre te bedenken. Het rietkwintet: een combinatie van hobo, klarinet, saxofoon, basklarinet en fagot. Dat bestond simpelweg nog niet. Er was geen repertoire, geen traditie, geen publiek. Alleen vijf rietblazers en de nieuwsgierigheid om te ontdekken wat ze samen konden doen.
“Five extremely gifted Dutch gents who almost made the reed quintet seem the best musical format on the planet.”
— The Times“Ze hebben een heel nieuw genre bedacht! Alsof dat nog niet genoeg is vervullen ze een mentorrol voor jonge groepen zoals wij, ze openen deuren.”
— María Losada Burgo, Dianto Reed Quintet
Waarom klinkt het zo bijzonder?
Het geheim van het Calefax-geluid zit in de verwantschap van de vijf instrumenten. Hobo, klarinet, saxofoon, basklarinet en fagot delen allemaal hetzelfde principe: een rietje dat trilt. Die gedeelde klankbasis zorgt voor een samensmelting die bij andere ensembles moeilijker te bereiken is. Calefax wordt geroemd om hun „oneness”: hoe de vijf stemmen samenkomen als één organisme.
Tegelijkertijd heeft elk instrument ook een heel eigen karakter. De hobo is scherp en smekend, de fagot diep en warmbloedig, en de saxofoon jazzy en soepel. In die spanning tussen eenheid en diversiteit ligt de kracht van het ensemble: het is gelijktijdig compact en enorm veelkleurig.
~1000 arrangementen uit acht eeuwen muziekgeschiedenis
23 cd’s uitgebracht, juichend ontvangen door de pers
80+ rietkwintetten treden wereldwijd in hun voetsporen
Pioniers zonder repertoire
Wie een nieuw genre uitvindt, moet ook het bijbehorende repertoire uitvinden. Calefax begon met arrangeren, het omschrijven van bestaande muziek voor de nieuwe bezetting. Wat als experiment begon, groeide uit tot een bibliotheek van bijna duizend werken, van middeleeuwse polyfonie gearrangeerd voor rietkwintet tot hedendaagse composities.
Saxofonist Raaf Hekkema arrangeerde naar schatting de helft van dat repertoire zelf. Een van zijn meest spraakmakende projecten was een bewerking van alle 24 vioolcaprices van Paganini voor saxofoon solo, waarmee hij in 2007 de ECHO Klassik-prijs voor Instrumentalist of the Year won.
Naast arrangementen laat Calefax ook jaarlijks nieuwe stukken componeren en organiseert het een compositiewedstrijd die tientallen inzendingen trekt. De beste arrangementen worden uitgegeven onder de naam Calefax Edition, zodat ook de inmiddels meer dan tachtig rietkwintetten wereldwijd, van Argentinië tot Nieuw-Zeeland, kunnen meespelen. Daarvan kwamen er 11 spelen op het jubileumfestival ‘Calefax Riet Festival’ in 2025.
“Ze hebben een heel nieuw genre bedacht! Alsof dat nog niet genoeg is vervullen ze een mentorrol voor jonge groepen zoals wij, ze openen deuren.”
— María Losada Burgo, Dianto Reed Quintet (NRC)“Calefax zijn echte pioniers, zij hebben voor ons allemaal het pad gebaand. En nu vertakt het pad zich.”
– Yaroslav Sadovyy, Kalamos Reed Quintet (NRC)
Van Bach tot Nina Simone
Calefax trekt geen grenzen tussen genres of tijdperken. In één concert kunnen ze makkelijk Bach, Duke Ellington, Debussy en Nina Simone spelen. Die breedte is geen truc, maar een overtuiging. Alle muziek wordt gelijk behandeld, ongeacht afkomst of tijdvak.
NRC schreef over hun album An American Rhapsody dat de bewerkingen van Calefax “niet het getrouw vertalen en navolgen van het origineel” zijn, maar iets toevoegen: “… je in bekende muziek nieuwe smaken laten proeven en ontdekken.” Dat is precies de belofte die Calefax al veertig jaar waarmaakt.
Wat nu?
Na veertig jaar is Calefax uitgegroeid van pioniersensemble tot instituut. Toch klinkt elk concert als een ontdekkingsreis. De nieuwsgierigheid die vijf gymnasiasten in 1985 dreef, is nooit verdwenen.
In september 2025 maakte het ensemble bekend dat basklarinettist Jelte Althuis na 32 jaar samenspel vertrekt. Een nieuw hoofdstuk dient zich aan. Wie Calefax een beetje kent, weet dat ze ook dat hoofdstuk op hun eigen, onnavolgbare manier zullen schrijven.
In juni 2026 loopt Calefax samen met Cappella Amsterdam, Female Economy en Troupe Courage De Stoet: een muziek-theaterervaring van 2,5 uur door Amsterdam (Nieuw-)West, met een vier meter hoge pop, livemuziek van Calefax en Cappella Amsterdam, en verhalen over rouw, afscheid en levenskracht.
Kijk hier voor kaarten en meer informatie hier.
