Met zijn gezelschap Zero Dance Theatre ontwikkelde choreograaf Denden Karadeniz een uitgesproken bewegingstaal: fysiek, gelaagd en diep geworteld in zowel urban dans als hedendaagse technieken. In Les Noces — Igor Stravinsky’s compromisloze compositie over huwelijk en gemeenschap — ontmoet die bewegingstaal de rauwe kracht van vocale muziek. In dit interview spreekt Karadeniz over vloerwerk, ritueel, individuele expressie en de productieve spanning tussen dans en klassieke muziek.
Van breakdance naar een eigen vocabulaire
Wie het werk van Denden Karadeniz ziet, herkent onmiddellijk de fysieke intensiteit in de lichamen die dicht bij de grond opereren, zich afzetten, vallen en weer oprijzen. Het is dans die tegelijk rauw en precies is, geworteld in urban dans en hedendaagse stijlen, maar gevoed door een scherp ontwikkeld gevoel voor compositie. Met zijn gezelschap Zero Dance Theatre bouwde Karadeniz in korte tijd een herkenbare bewegingstaal op. In Les Noces treft die taal de compromisloze muziek van Igor Stravinsky in een ontmoeting waarin frictie geen probleem is, maar volgens Karadeniz, juist brandstof.
Karadeniz’ stijl wordt vaak gevangen onder brede noemers als urban contemporary of fusion. Zelf kijkt hij daar pragmatisch naar. “Het zijn paraplutermen,” zegt hij, “niet fout, maar wel erg algemeen.” De eigen vocabulaire van Zero Dance Theatre ontstond concreter, vanuit breakdance en contemporary, met duidelijke invloeden van moderne technieken als Limón. “Ik ontdekte vrij snel dat veel stijlen elkaar enorm kunnen complementeren. Het conflict zat vooral in het onderzoeken wat wel en niet werkt. Als je eenmaal de juiste vorm vindt, voelt het heerlijk.” Hij vergelijkt het met smaken die elkaar vanzelf versterken: “Aardbei en chocola werken gewoon goed samen. In dans is dat niet anders.”
Floorwork als fysieke en symbolische laag
Een kernbegrip in zijn werk is floorwork (vert.: vloerwerk). In de choreografie van Karadeniz is dat virtuoos, fysiek veeleisend en technisch verfijnd. “Je werkt met vier ledematen in plaats van twee, dat vraagt iets anders van het lichaam. Ik houd ervan om mezelf naar fysieke hoogtepunten te brengen en de ambacht van dans te laten zien.” Tegelijk krijgt de vloer een bijna poëtische betekenis. Dans, zegt hij, bestaat uit lagen van de lucht waar sprongen en lifts plaatsvinden tot de laagste positie, plat op de grond. “Daartussen zitten allerlei sublagen. Met de juiste balans hierin laat je eigenlijk het leven zien: ups en downs, licht en donker, blijdschap en verdriet.” Vloerwerk is voor hem een tool om die gelaagdheid voelbaar te maken.
Individu en collectief
Dat alles blijft onlosmakelijk verbonden met zijn roots in breakdance. Die vormen het fundament, niet alleen in beweging, maar ook in denken. “Binnen breakdance leer je de basis en flip je die vrij snel naar je eigen manier van doen. Dat zorgt voor enorme individualiteit.” Precies die individuele stem binnen een collectief beschouwt Karadeniz als essentieel. Ook in zijn choreografieën voor grotere groepen blijft ruimte voor persoonlijkheid. Afhankelijk van het project en het aantal dansers overheerst soms de collectieve energie en soms de individuele expressie.
Ritueel zonder illustratie
De spanning tussen individu en groep sluit naadloos aan bij Les Noces. In essentie draait die compositie om een overgangsmoment waarin gemeenschap en individu elkaar raken: een huwelijksritueel. Karadeniz laat zich inspireren door de structuren van rituelen, maar zonder letterlijke verbeelding. “In compositie bijvoorbeeld: rituelen worden vaak in cirkels uitgevoerd, dat kan je vertalen naar choreografie. Maar het blijft abstract. Het wordt geen boerenhuwelijk op het podium.” Het gaat hem om structuur en energie, niet om illustratie.
Tegenwind op zee
Stravinsky’s muziek ervaart hij als een uitdaging — en precies daarom vindt hij het ook aantrekkelijk. “Als choreograaf wil ik me niet beperken tot één soort geluid, net zoals ik in mijn beweging steeds nieuwe manieren zoek.” Klassieke muziek gebruikte hij al vaker, maar Les Noces is nieuw terrein. De rauwheid van het werk spreekt hem direct aan. Hoe hij zich precies verhoudt tot de dwingende structuur van de muziek, zal blijken in het maakproces. Voorlopig ziet hij het als “een fijne tegenwind op zee”: weerstand die richting geeft, zonder de koers vast te leggen.
Wat hij hoopt dat het publiek meeneemt uit Les Noces is dan ook niet eenduidig of rationeel te vangen. Het gaat om een lichamelijke ervaring, om iets dat blijft hangen in het lijf. Misschien is dat wel de kern van Karadeniz’ werk: dans als een collectieve gebeurtenis waarin individuele lichamen, muziek en ruimte elkaar raken — soms schurend, soms harmonieus, maar altijd in beweging.
